ON İKİ HİZMET

ON İKİ HİZMET 20 Eylül 2016, Salı

“Dinle oğlum, Tanrının öğütlerini iyice,
Saygı sağlar, mutlu olursun böylece”
Hz. Ali
Alevi ibadetlerinde “On İki Hizmet” vardır, bu hizmetlere Nakiblik Hizmeti de denilmektedir. Hz. Musa’nın da, Hz.İsa’nın da On iki nakibi vardı. İslam’ın dışındaki diğer semavi dinlerde Ahd (İkrar) olayı, diğer bir deyimle Teslimiyet [1] olmadığı için, Hz.İsa’ya nakibleri ihanet edip çarmıha gerdirmişlerdir. Alevi İslam inancında Teslimiyetin adı İkrar’dır, verilen ikrarın da geri dönüşü yoktur; Öl İkrar Verme / Öl İkrarından Dönme! ilkesi geçerlidir.
Kur’an buyurur ki: Allah, Peygamberlerinden – And olsun ki size Kitap ve Hikmet verdim. Sonra da size nezdinizdeki (O kitap ve hikmeti) tasdik eden bir Peygamber gelmiştir. Ona katiyen iman ve ona her halde yardım edeceksiniz diye- (Ahd ve) misak aldığı zaman dedi ki: “İkrar ettiniz ve uhdenize bu ağır yükümü alıp kabul eylediniz mi?” Onlar: -İkrar ettik. dediler. (Allah) dedi ki: -Öyleyse (Birbirinize ve ümmetlerinize karşı) şahit olun, ben de sizinle beraber (Bu ikrarınıza) şahitlik edenlerdenim.[2] Ayette de görüldüğü gibi ruhlarımız Allah’a bezmi-elest’te[3] ikrar vermiştir. Yani ikrarlı doğmuşuz, bizlere düşende verdiğimiz sözü, ikrarı yaşamaktır.
Cemlerimizde yapılan on iki hizmet sahipleri kimlerdir? Tarihi ve Kur’anî kaynaklarıyla açıklamaya çalışacağım. Alevilikte icra olunan usül ve erkanın her biri Hanedân-ı Ehlibeyt‘ten kaldığına nispetle icra olunur. Bir ilahiyat profesörü olan Cavit Sunar’ın kaleminden bilgi olsun
Olmak üzere on iki hizmet ve sahipleri böyle sıralanmıştır.)
12 hizmet sahiplerinin cemlerdeki görevleri: (Bu gün cemlerimizde var olan ve uygulanan hizmetlerdir.)

1-MÜRŞİT: Görev itibariyle manevi olarak Hz. Muhammed’i temsil eder. Çünkü Evlad-ı Resul’dur yani peygamber evladı ve sır bilen kimsedir. Cem’in mutlak hakimidir. Mürşid-i kamil’dir, iyilikleri ve güzellikleri temsil eder. İrşat makamıdır. İkrar alan odur. Cemi yöneten ve sorunları çözendir. “Mürşit-i kamil”e verilen ikrarın Allah’a verilmiş sayıldığını bizlere bildiren Kur’an’dır.[5]
Tarikat babında on iki hizmet
Fark edip bunları bilmeli imiş
Birinci mürşittir mümine sünnet
İkinci rehber olmalı imiş.
(Cem’de 12 hizmet sahiplerine okunan deyiştir.)
2-REHBER: Yol gösteren, kılavuzluk edendir. Yolun kurallarını, edep ve erkânını öğreten odur, mürşidin yardımcısı konumundadır. Musahiplik Ceminde ikrar verecek olan musahiplerin hazırlanmasını ve ceme taşınmasının görevini yapar.
3-GÖZCÜ: Rehberin yardımcısı konumundadır, cem’de edep, erkânı sağlar. Cem’in kurallarının uygun olarak yürütülmesinde birinci derecede sorumludur. Cem’in edep, erkânına uymayanları uyarır, cem’i batın manada gözetleyendir. Yol düşkünlerinin kısaca suçluların ceme girmesine izin vermez. “Cem erenlerindir/ Hakk’ı görenlerindir/ Cem’e eğriler girmez/ Doğru gelenlerindir. (Yunus) İşte o eğrilerin girmesini önleyen gözcüdür. Gözetleyen ve can gözüyle gören ve cemin düzenini sağlayandır.
Onuncu peyik’tir Mikail gibi
On birinci gözcü İsrafil gibi
Sultanlar katında dur gayın gibi
Mansur gibi darda kalmalı imiş.
4-ÇERAĞCI: Cem evindeki aydınlatma araçlarını yakandır. Çerağ (kandil), ışık veren, aydınlatan, fitil, mum anlamındadır, işte bu hizmeti yapacak kişi çerağcıdır. Her hizmet bir semboldür, içerdiği batın anlamları vardır. Cem evini aydınlatandır.
Altıncı sofracı kulundur kamber
Yedinci çerağcı Câbir-i Ensar
Sekizinci sâkiyi imam Hüseyin âb-ı Kevser
Şeraben tahûrû kanmalı imiş.
5-ZAKİR: İbadetlerde musiki aletlerini kullanarak zikir edendir. Zikir edebilmesi içinde sesinin güzel olması gerekmektedir, sesi güzel olan ve musiki aletini kullananlar bu görevi yapabilirler. Kur’an okur, ilâhi okur, deyiş, duvaz, tevhid, mir’açlama ve mersiye sazıyla okuyandır.
 
Üçüncü zakir ola zikrede
Söyledikçe Hakk kelâmı virdede
Ehli irfân sohbetini sır ede.
Bir zaman bu hizmete ermeli imiş. 
6-SÜPÜRGECİ: Cem evinin temizliğini yapan hizmet sahibidir. İbadet edilen yerin mutlak temiz olması gerekmektedir, temiz olmayan mekanda ibadet olmaz.
 
Dördüncü hizmetçi Seyyid-i Faraş
Geçe Hakk’a vere ser ile baş
Beşinci pak ola Selman’a yoldaş
Pak edip kalbini silmeli imiş.
7-TEZEKKÂR: Tarikat abdestinin alınmasında hizmet yapandır, sembolik olarak elinde leğen ve ibrik, omzunda havlu hizmet eder.
Gel gidelim hakikata
Kulak verelim tarikata
Sofu girdi itikata
Tezekkâra haber olsun.
8-SAKKA: Su Dağıtandır. Musahiplik ceminde ikrar veren canlara saki sunandır. Sözlük anlamı da: Saky: su içirme, Saky-i mâ: Su dağıtmadır.
 
Bu yola girer hasların hası
Müminler giyer hakikat libası
Doldur ver engür tası
Sakilere haber olsun.
 
9-LOKMACI: Kurban ve yemek işlerine bakar. Ceme gelen her can lokmasıyla gelir, o lokmaları eşit olarak halka sunan ve paylaştırandır. Paylaştırdıktan sonra: “Göz nizam el terazi, herkes oldu mu hakkına razı?” diyerek halkın rızalığını da alır.
Mümini çektiler meydana
Münkiri sürdüler zindana
Tekbir verildi kurbana
Kurbancıya haber olsun.
10-KAPICI: Cem evine ibadet için gelen canları karşılar, edep erkân içinde oturmalarını sağlar, gözcünün yardımcısı konumundadır, ibadetin huzur ve ilâhi duygusallık içinde geçmesini sağlayandır.
Bu yola gider hacılar
Mümin Müslim bacılar
Cem kilidi kapıcılar
Kapıcıya haber olsun.
11-PEYİK: haberci anlamındadır. Cem’in yapılacağını tüm canlara bildirir ve herkesin cemden haberdar olmasını sağlar.
Hakk kuluna nazar eyler
Hakk’ın kelamını söyler
Mümin kullar Mürvet diler
Peyik sana haber olsun.
12-İZNİKÇİ: cem’e gelenlerin ayakkabılarını yerleştiren ve sahip çıkandır, ayrıca süpürge hizmetini yapanlara yardımcı konumundadır.
Şah Hatayi’m vârı geldi
Müminlerin kârı geldi
Haktan bize bergüzar geldi
İznikçiye haber olsun.
 
(Dörtlükler; Ahmet Uğurlu, “Alevilikte Cem ve Musahiplik” kitabından alınmış ve bu gün cemlerimizde uygulanan ve yaşanan hizmetler esas alınmıştır.)
“Halka hizmet, Hakk’a hizmettir.” Alevi İslam inancında talip, Dedeye:
Dede Himmet.
Dede de: – Oğul hizmet et, der.
Halka hizmette fiili niyazdır. Eline, Diline, Beline Sahip ol diyerek çok yüksek bir ahlak anlayışıyla hizmet, inancın temeline yerleştirilmiştir. İnsan,Hakk’ın tecellisi ve görünen yüzüdür. İnsan Kur’an-ı Natık’tır. Okunacak en büyük kitap insandır,öyleyse okumak için hizmet gereklidir. Hizmet etmeden himmet olmaz. Şöyle ki: Bir doktorun doktor olabilmesi için yıllarca tahsil yapması gerekir, tahsilini bitirip diplomasını aldıktan sonra hizmete başlar. Hizmet, marifet kapısında olan insanların işidir. Halka hizmet kutsal bir görevdir, onun için her insan Cem’lerde hizmetli olamaz. Alevilik’te, görünene sevgisi, saygısı, hizmeti ve himmeti olmayanın görünmeyene de olmaz. Halka hizmet, ona vücut, ruh ve suret veren yaratana hizmet olacaktır. Çünkü; “Külli Varlığa” ulaşmanın yolu “Cüzi Varlığa” hizmetle başlar.
Hz. Mevlana hizmetle ilgili olarak şöyle der: “Bir mum eriyip gideceğini bildiği halde etrafına ışık saçmaktan geri durmaz. Ey insan! sen ki yaratanın kudretiyle dopdolu iken neden geri durasın?” Bu sesleniş tüm insanlığadır, hizmette olgun, insanı kamil olanların işidir. Hz. Mevlana devam eder: “Eğer insan birbirine yardım etmiyor, birbirinin mutluluğunu istemiyorsa ve olgun değilse o insan değildir.” Öyleyse hizmetin ibadet olduğunu bilmemiz gerekmektedir.
 
[1] Ahzâb Sûresi, ayet 56, Nisa Sûresi,ayet 65
[2] Âl-i İmrân Sûresi,ayet 81-H.B.Çantay, Kur’ân-ı Hakkim ve Meal-i Kerim, Cilt.1
[3] Araf suresi, ayet 172
[4] Prof. Dr. Cavit Sunar, Melamilik ve Bektaşilik, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi yay. s.165
[5] Fetih suresi, ayet 10